Rzeczowniki złożone – zusammengesetzte Nomen/Komposita

Czym są rzeczowniki złożone w niemieckim? Na powyższe pytanie całkiem dobrze odpowiada poniższy filmik, na szczęście – mocno humorystycznie i aż tak abstrakcyjnych złożeń w rzeczywistości nigdzie nie znajdziemy 🙂

0:00 – 0:15

Główną bohaterką filmu jest Barbara. Jest ona znana dzięki jej Rhabarber|kuchen – ciastu rabarbarowemu. I tutaj przechodzimy do najistotniejszej zasady związanej z rzeczownikami złożonymi: rodzaj takiego rzeczownika zależy od jego ostatniego członu, w tym wypadku: Kuchen. A jak wiemy, Kuchen to rodzaj męski – Maskulinum – stąd der Rhabarberkuchen.

Może także przydać Ci się nazewnictwo w j. niemieckim: pierwszy człon, określający, to tzw. Bestimmungswort (od bestimmen – określać i das Wort – słowo, a więc kolejny rzeczownik złożony! ;)). Ten drugi człon, określany, podstawowy to das Grundwort. I tak, to również rzeczownik złożony. Same zaś rzeczowniki złożone to zusammengesetzte Nomen lub Komposita (Singular: Kompositum).

0:15 – 0:18

W związku z popularnością swojego ciasta, Barbara otrzymuje przydomek Rhabarber|barbara – coś w stylu “rabarbarowej Barbary” 😉 I tutaj od razu możemy zauważyć, że ostatni człon rzeczownika, das Grundwort – w tym wypadku Barbara – jest określany przez człony go poprzedzające, die Bestimmungswörter – stąd “rabarbarowa Barbara” a nie “Barbarowy rabarbar” 😉

0:18 – 0:27

Barbara szybko zauważyła, że na swoim cieście może zarabiać pieniądze, więc otworzyła bar – die Rhabarber|barbara|bar, a więc bar rabarbarowej Barbary. Jak już wspominaliśmy – rodzaj tego rzeczownika zależy od jego ostatniego członu (die Bar), a wcześniejsze człony go opisują. Kolejny bardzo istotny dla naszej nauki wniosek – Komposita nie muszą składać się jedynie z dwóch rzeczowników, może ich być więcej!

0:27 – 0:45

Interes szedł dobrze, a wkrótce w barze zaczęli pojawiać się stali klienci – a najsłynniejszymi zostali trzej barbarzyńcy (die Barbaren). Stąd zaczęto ich nazywać die Rhabarber|barbara|bar|barbaren. Myślę, że nie masz już najmniejszych wątpliwości, że chodzi tutaj o barbarzyńców z baru rabarbarowej Barbary 😉

Dalszej części filmiku nie mamy już potrzeby analizować, aczkolwiek możesz obejrzeć go do końca aby przekonać się, do czego prowadzi zbytnia kreatywność w tworzeniu rzeczowników złożonych 😉 Sprawdź też zestaw na Quizlecie stworzony specjalnie do tego filmiku, aby poszerzyć swoje słownictwo! My tymczasem przejdziemy do bardziej praktycznych przykładów.

Rzeczownik i przymiotnik

Rabarbarowa Barbara – die Rhabarberbarbara – to oczywiście przykład złożenia składającego się wyłącznie z dwóch rzeczowników. To jednak niejedyna możliwość! Spójrz na poniższe przykłady:

  • der hölzerne Tisch = der Holztisch
  • der weiße Wein = der Weißwein
  • das hohe Haus = das Hochhaus

W powyższych przypadkach łączymy przymiotnik z rzeczownikiem. I znowu – pierwszy człon opisuje ten drugi, a od drugiego członu bierzemy rodzaj.

Rzeczownik i czasownik

Takie połączenia również są jak najbardziej możliwe! Przestudiuj poniższe przykłady:

  • schlafen + das Zimmer = das Schlafzimmer
  • liegen + der Stuhl = der Liegestuhl
  • schreiben + der Tisch = der Schreibtisch

Zasady się i tutaj nie zmieniają 🙂

Spójka -(e)s

W niektórych rzeczownikach złożonych znajdziesz także spójkę -(e)s pomiędzy obydwoma członami, np. tak jak w das Übungsbuch (książka z ćwiczeniami), albo Freundschaftsanfrage (zaproszenie do znajomych). Niestety – tutaj nie ma żadnej stuprocentowej rady, ale mogę Ci trochę ułatwić sprawę. Prawie zawsze łącznik ten znajdziesz w sytuacji, gdy pierwszy człon kończy się właśnie na:

  • -ung
  • -schaft
  • -heit
  • -keit
  • -ling
  • -um
  • -ion
  • -ität
  • -al

Dodatkowo -(e)s znajdziesz także tam, gdzie pierwszy człon zaczyna się na Ge- tak jak w Geschäftsleiter czy Gebietsleitung. Prawie zawsze oznacza tutaj naprawdę jakieś 99,9% przypadków, więc raczej nie popełnisz błędu. A nawet jeśli, to w codziennej komunikacji naprawdę nie będzie miało to najmniejszego znaczenia 🙂

Bonus, o który nikt nie prosił 😉

Te długie, tasiemcowate słowa nie kojarzą się uczącym się niemieckiego z niczym dobrym – to fakt. Z drugiej strony, jeśli nauczyć się dobrze je rozbierać na części i oswoić się z nimi, to to właściwie nic trudnego!

Przechodząc już do zapowiedzianego bonusa, to na stronie Dudena możecie znaleźć 10 najdłuższych niemieckich słów. Z moich ulubionych maszkaronów znajdziecie tutaj przede wszystkim Bundesausbildungsförderungsgesetz. Niemcy skracają go i używają na co dzień jako BAFöG, a słowo to oznacza niemiecką ustawę o wspieraniu edukacji, pokrótce chodzi po prostu o stypendia dla studentów. Przydatne może być również Kraft­fahr­zeughaft­pflicht­ver­si­che­rung, czyli najzwyczajniej w świecie obowiązkowe ubezpieczenie OC 😉

Deutsche Welle również opublikowało trochę tych potworków tutaj, jak zapewne sami widzicie – różnią się one od tych z Dudena. Generalnie ciężko jest stwierdzić, co jest najdłuższe, bo możemy budować w ten sposób właściwie dowolnie długie leksemy. To jednak nieistotne – potraktuj te słówka jako trening, spróbuj je rozłożyć na części pierwsze i może nawet samodzielnie przetłumaczyć? A teraz pora na jeszcze więcej praktyki!

Ćwiczenia

Spójrz na poniższe ćwiczenie. Twoim zadaniem jest połączenie obydwu rzeczowników tak, aby powstał rzeczownik złożony:

Ćwiczenie na zusammengesetzte Nomen

Zróbmy razem dwa wybrane przykłady, abyś na pewno dał sobie dalej radę. Der Saft i die Orangen. Co będzie pierwsze? Jak zapewne pamiętasz, człon pierwszy to człon określający (Bestimmungswort), drugi to określany (Grundwort). Czy chcemy uzyskać sok pomarańczowy czy pomarańcze sokowe? Co prawda to drugie pojęcie chyba gdzieś tam mogłoby funkcjonować, jednak raczej chodzi nam o sok pomarańczowy. Skoro określamy sok, to będzie on ostatnim członem – stąd prawidłowa odpowiedź to der Orangensaft.

Der Baum + der Apfel. Drzewo z jabłkami (jabłoń), czy jabłko drzewowe? 😉 Oczywiście to pierwsze. Określamy Baum, więc słowo to idzie na koniec i otrzymujemy Apfelbaum. W pozostałych przypadkach, jeśli nie jesteś pewny, zawsze sprawdzaj w słowniku! Drugie zadanie może być np. dla Ciebie nieoczywiste – ale po rzuceniu otwarciu słownika dowiesz się, że die Sonnenblume to słonecznik 🙂

Kolejne zadanie

W powyższym zadaniu stwórz rzeczowniki na podstawie obrazków – czy znasz te słówka? Następnie rozdziel rzeczowniki i nie zapomnij sprawdzić rodzajnika!

Ostatnie, najtrudniejsze ćwiczenie

W powyższym zadaniu możesz wykazać się kreatywnością – ale rzeczowniki muszą mieć sens! W razie czego sprawdzaj w słowniku – może być konieczne dodanie spójki -(e)s!

Aby sprawdzić, czy rozwiązałeś zadania poprawnie ściągnij ten plik – w nim znajdziesz rozwiązania! Kolejnym krokiem, który oczywiście powinieneś zrobić, aby polepszyć swoje słownictwo, jest przećwiczenie najprzydatniejszych słówek z tej lekcji w Quizlecie. Powodzenia, a jeśli się podobało – nie zapomnij polubić Wihajstra na FB i Instagramie 🙂

Dodaj komentarz