Czasowniki rozdzielnie złożone (trennbare Verben) + zadania

W poprzednim odcinku dowiedzieliśmy się o istnieniu czasowników rozdzielnie złożonych i o przedrostkach (Präfixe). Teraz czas spojrzeć na te przepiękne czasowniczki w praktyce, nauczyć się kilku(nastu) dzięki Quizletowi, a na końcu tradycyjnie zrobić dwa szybkie ćwiczonka. Gotowi?

Czasowniki rozdzielnie złożone – czysta teoria

Zacznijmy od czysto teoretycznego wprowadzenia w temat i wymieńmy najistotniejsze cechy odmiany czasowników rozdzielnie złożonych.

Od razu mówię – cech tych nie ma wiele. Jak wspominałam w poprzednim wpisie, musimy wiedzieć, jak odmienić czasownik po prefiksie. Czyli na przykład kaufen, schlafen albo reden. Nic trudnego, prawda?

No dobrze, o prefiksach wspominaliśmy już w poprzednim wpisie, ale przyjrzyjmy się im teraz bliżej. Przedrostki rozdzielnie złożone to:

  • ab-
  • auf-
  • an-
  • aus-
  • bei-
  • ein-
  • fest-
  • fort-
  • her-
  • hin-
  • los-
  • mit-
  • nach-
  • statt-
  • teil-
  • vor-
  • weg-
  • zu-
  • zurück-
  • zusammen-

STOP! Zanim zaczniesz narzekać, ile ich to nie jest, zdradzę Ci jedną tajemnicę. Gdybyś obudził mnie w środku nocy i zapytał o te przedrostki, wymieniłabym przy dobrych wiatrach połowę.

Jak więc rozpoznać te czasowniki? Mój sposób – nie ma innej opcji, ani w szkole, ani na kursie, żeby były one kompletnie oderwane od czasowników nierozdzielnie złożonych i przedstawione zupełnie gdzieś indziej. Tam z kolei tych przedrostków jest dużo mniej. Przedrostek rozpoznasz bez problemu, znając już te kilkadziesiąt czasowniczków. Widząc czasownik z przedrostkiem sprawdzasz więc, czy jest nierozdzielny. Jeśli nie jest nierozdzielny, to jest rozdzielny i po sprawie 🙂

Przykładowe trennbare Verben to chociażby:

  • aufräumen – sprzątać
  • aufstehen – wstawać
  • anrufen – dzwonić (do kogoś, chodzi o telefonowanie)
  • abholen – odbierać (coś/kogoś skądś)
  • einschlafen – zasypiać
  • aussehen – wyglądać
  • anfangen – zaczynać

…i wiele, wiele innych 🙂

Odmiana czasowników rozdzielnie złożonych przez osoby

Kolejną istotną cechą, z której zresztą wzięła się nazwa trennbare Verben / czasowniki rozdzielnie złożone jest fakt, że prefiks należy przerzucić na sam koniec zdania. Nie ma zmiłuj! Ile nie byłoby tam elementów, okoliczników czasu, miejsca i czegokolwiek innego – prefiks zawsze idzie na koniec.

A jak to wygląda nieco bardziej praktycznie? Odmieńmy sobie przez wszystkie osoby czasowniki einkaufen (robić zakupy) i einschlafen (zasypiać).

Wszystko jak widać perfekcyjnie regularne 🙂

Skoro minimalnym zdaniem jest podmiot + orzeczenie, to już zdanie Ich kaufe ein jest poprawne. Brawo! W ten sposób masz już stworzone zdanie z czasownikiem rozdzielnie złożonym. Spojrzyj jeszcze na odmianę einschlafen, zanim przejdziemy dalej, do wniosków dotyczących odmiany takiego czasownika i prawdziwych zdań.

Memento koniugacja – pamiętaj o odmianie!

Spójrz proszę na powyższy przykład – czasownik ten jak najbardziej trzyma się wszelkich poznanych przez Ciebie do tej pory zasad. Mamy odmianę nieregularną, więc du schläfst i er/sie/es schläft, ale przy ihr jest już schlaft, bo jak zapewne pamiętasz, odmiana nieregularna dotyczy tylko 2. i 3. osoby liczby pojedynczej.

Trennbare Verben w praktyce – zdania

Oczywiście jak już wspominałam, podmiot i czasownik to minimalne zdanie. Tak więc jeśli polecenie brzmi “Sformułuj zdanie z czasownikiem rozdzielnie złożonym”, możesz śmiało tworzyć konstrukcje w stylu:

Ich schlafe ein.

Zasypiam.

Er kauft ein.

On robi zakupy.

W prawdziwym życiu jednak z reguły bardzo chcemy coś do tej podstawowej informacji dodać. I tutaj z pomocą przychodzi wspomniana już na początku wpisu zasada – jeśli czasownik jest rozdzielnie złożony, to przedrostek zawsze idzie na koniec zdania. Aby Ci to pokazać, przygotowałam takie wypowiedzi:

Zdania oznajmujące i pytające z trennbare Verben

Jak widzisz w kwestii układu czasownika i przedrostka w zdaniu nie zmienia się nic – przedrostek wciąż jest na końcu, a czasownik na drugim miejscu. I to zarówno w zdaniu oznajmującym, jak i w pytaniu – skoro pytania tworzymy przez inwersję, to zamiana miejsc du i holst przebiega tutaj tak samo, jak w zdaniach z “normalnymi” czasownikami. Ale przedrostek zostaje na końcu. I tyle 🙂

Trennbare Verben w innych czasach

Perfekt/Plusquamperfekt

Czasowniki rozdzielnie złożone funkcjonują troszeczkę inaczej w czasie Perfekt/Plusquamperfekt. Warto zapamiętać, że formę Partizip II, czyli trzecią formę z tabelki 😉 tworzymy od czasownika będącego “podstawą” tego rozdzielnie złożonego, a na początku doklejamy przedrostek. Nie będę się tutaj wgłębiać w Perfekt, to temat innego wpisu.

Czyli: przykładowo takie abholen rozbijamy na czasownik “holen” i przedrostek “ab”. Od holen tworzymy 3. formę – geholt i na początek dodajemy przedrostek, ab + geholt = abgeholt. Popatrz także na poniższą grafikę:

Tworzenie Partizip Perfekt od czasowników rozdzielnie złożonych

Popatrz jeszcze proszę na te same zdania w Präsens i Perfekcie.

Obowiązujące zasady wciąż obowiązują!

Co chciałam tymi dwoma zdankami pokazać? Po pierwsze, jeśli masz czasownik nieregularny – kommen / gekommen – to bierzesz po prostu tę nieregularną formę i doklejasz do niej tradycyjnie przedrostek. Nic się nie zmienia, trzecia forma plus przedrostek na początku.

Osobna kwestia to oczywiście tworzenie pytań, czy też sama składnia zdania w czasie Perfekt, jak widzisz na powyższych przykładach – nic się tutaj nie zmienia poza przedrostkiem, trzecia forma nie zacznie się więc tradycyjnie na “ge-“, a od czegoś innego 🙂 Czasownik posiłkowy to także haben lub sein, w zależności od okoliczności, więc tutaj raz jest haben, a raz sein.

Präteritum

Tutaj problemu nie będzie – odmieniasz czasownik, a przedrostek idzie na koniec.

Ich kam bereits um 16 Uhr bei ihr zu Hause an.

Er brachte Zigaretten mit.

Futur I/II

W dalszym ciągu nie dzieje się tutaj nic zaskakującego – jeśli czasownik idzie w bezokoliczniku na koniec, to czasownik idzie w bezokoliczniku na koniec 😉

I tak w Futur I:

Ich werde mein Kind um 16 Uhr abholen.

Sie werden heute in dem neuen Supermarkt einkaufen.

W Futur II natomiast po posiłkowym werden potrzebujemy natomiast na końcu formy Partizip II (trzecia forma z tabelki) i haben/sein pasującego do czasowniczka. Oczywiście musimy w związku z tym wykorzystać zasady związane z budowaniem formy Partizip II od takich czasowników, opisane wyżej w tym poście. Ale kiedy już posiadłeś tę umiejętność, nie będziesz miał absolutnie problemu ze stworzeniem poprawnego zdania w Futur II z czasownikiem rozdzielnie złożonym, na przykład takiego:

Er wird wohl eingeschlafen sein.

Ihr werdet auf dem Eis ausgerutscht sein.

Podsumowanie wiedzy – trennbare Verben

Co najważniejsze, musisz nauczyć się troszeczkę przedrostków rozdzielnie złożonych. Ucz się ich trochę z początku tego wpisu, a trochę praktyczniej, z przygotowanego przeze mnie dla Was zestawu na Quizlecie. Moja dobra rada: im więcej czasowników poznasz, tym mniejszy będzie problem, aby odróżnić te rozdzielnie złożone. Pamiętaj jednak – bez przesady, bo suma summarum i tak sprawdzasz, czy jest nierozdzielny, jak już opisywałam na początku 🙂

Spojrzyj sobie także na poniższe ćwiczenia. To tutaj jest fajne, jeśli znasz dość dobrze trzy formy czasownika:

Tutaj coś prostszego:

A tutaj możesz poćwiczyć świeżo nabyte słownictwo:

Cóż – to by było na tyle. Przećwicz porządnie te czasowniczki i do zobaczenia wkrótce, przy okazji tych złożonych nierozdzielnie!

Bis bald!

Dodaj komentarz