Czasowniki rozdzielnie i nierozdzielnie złożone, czyli trennbare und untrennbare Verben

Czasowniki rozdzielnie i nierozdzielnie złożone to bodaj najbardziej zadziwiająca uczniów na samym początku nauki kwestia. Jednak co istotne – nie jest wcale jakoś specjalnie skomplikowana. Wystarczy pamiętać właściwie o dwóch rzeczach + o tym, czego nauczyliśmy się do tej pory i sprawa jest załatwiona 😉

Czasowniki rozdzielnie i nierozdzielnie złożone: podstawowe informacje

Pierwszą rzeczą, od której chyba powinnam była zacząć ten wpis jest to, że postanowiłam podzielić wiadomości na temat tych czasowników na cztery artykuły: jeden organizacyjny i wprowadzający – czyli ten – drugi o czasownikach rozdzielnie złożonych, trzeci o tych złożonych nierozdzielnie a czwarty dotyczący czasowników, które nie mogą się zdecydować – dla poziomów B2+. Jeśli więc potrzebujesz szczegółowej wiedzy na temat któregoś z typów, zajrzyj na koniec artykułu.

Co do ogólnych wiadomości na temat tych czasowników, składają się one zawsze z przedrostka oraz innego czasownika. Przedrostki to po prostu krótkie, jednosylabowe “słówka”, nieposiadające absolutnie żadnego znaczenia. Nie możesz więc wydedukować znaczenia nowego czasownika na podstawie przedrostka! Tutaj potrzebujesz słownika.

Przykładami przedrostków będą:

  • dla czasowników nierozdzielnie złożonych (untrennbare Verben): be-, ge-, emp-, ent-, er-, hinter-, miss-, ver-, zer-,
  • dla czasowników rozdzielnie złożonych (trennbare Verben) będą to ab-, an-, auf-, aus-, auseinander-, bei-, da-, hin-, her-, ein-, empor-, entgegen-, entlang-, entzwei-, fehl-, fern-, fest-, fort-, gegenüber-, heim-, hinterher-, hoch-, los-, mit-, nach-, neben-, nieder-, vor-, weg-, weiter-, zu, zurecht-, zurück-, zusammen-,
  • dla czasowników czasem rozdzielnie, a czasem nierozdzielnie złożonych (zapomnij o tym do poziomu C1, czyli mocno zaawansowanego!): durch-, unter-, um-, über-, wider-, wieder-.

Oznacza to: jeśli czasownik zaczyna się od któregoś z tych przedrostków, to musimy go odmienić wedle obowiązujących reguł + rozdzielić lub nie.

O czym pamiętać przy odmianie?

Przed chwilą wspomniałam już o tym, że z czasownikami takimi postępujemy wedle obowiązujących reguł. Cóż oznacza to w praktyce? Spójrz proszę na poniższą tabelę:

przykłady czasowników rozdzielnie i nierozdzielnie złożonych
Przykłady czasowników rozdzielnie i nierozdzielnie złożonych

Pozostawmy na razie na boku kwestię tego, jak się poszczególne rodzaje odmienia, bo tym zajmę się w każdym z dedykowanych wpisów. Niemniej jednak bazując na Twojej dotychczasowej wiedzy powinieneś zauważyć, że po przedrostku vor zobaczymy w lewej stronie tabeli czasownik bereiten. Na pewno pamiętasz, że w związku z tym w 2. i 3. osobie liczby pojedynczej przed końcówką do tematu dodamy jeszcze -e-, tworząc formę bereitest/bereitet (temat czasownika kończy się na -t). To samo musimy zrobić w przypadku czasownika rozdzielnie lub nierozdzielnie złożonego, którego część stanowi bereiten (w powyższej tabeli macie zresztą okazję zapoznać się z trzema dobranymi przykładami).

Kolejny rozdzielnie złożony przykład, einschlafen, wymaga od nas znajomości odmiany czasownika schlafen. Przypomnij sobie – to czasownik w Präsens nieregularny, w drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej spotkasz więc formy du schläfst i er/sie/es schläft. Tak, uprzedzę Cię – również tę regułę musisz zastosować, jeśli napotkasz tego typu czasownik odmieniając coś nierozdzielnie lub rozdzielnie złożonego.

Tym razem mam dla Ciebie inne zadanie: pomyśl proszę, jaki problem może dotyczyć czasowników nierozdzielnie złożonych – z prawej strony tabeli. Chodzi mi tutaj tylko i wyłącznie o problemy związane z odmianą przez osoby, takie jak opisane w akapicie powyżej. Czekam na Wasze odpowiedzi w komentarzach!

Czasowniki złożone czasem rozdzielnie, czasem nierozdzielnie – poziom C1

Jeśli jesteś niżej niż na poziomie B2, to odpuść sobie ten akapit i przejdź bezpośrednio do podsumowania. W innym przypadku może zainteresować Cię fakt – oczywiście o ile jeszcze o tym nie wiesz – że pewna część prefiksów z wcześniejszej części tego tekstu może tworzyć manchmal trennbare, manchmal untrennbare Verben, a zależne jest to od znaczenia czasownika tworzonego przez kontekst. Przekładając na czystą praktykę, umfahren może oznaczać przejechać coś/kogoś i będzie to wówczas czasownik złożony rozdzielnie, ale także objechać coś dookoła i wówczas będzie on nierozdzielnie złożony. Spójrz na dwa zdania:

  • Ich habe ein Verkehrsschild umgefahren.
  • Ich habe die Stadt umfahren, um Staus zu vermeiden.

Pierwszy przykład to Perfekt tworzony poprzez konstrukcję habe umgefahren, drugi – habe umfahren. Dziwne? Odwiedź koniecznie osobny wpis poświęcony temu zagadnieniu, a dowiesz się jeszcze więcej!

Podsumowanie

W zasadzie w tym momencie wypadałoby tylko powiedzieć, że przy odmianie czasowników rozdzielnie i nierozdzielnie złożonych nie zapominamy o tym, czego już się nauczyliśmy. Oczywiście wiemy też, że takowe istnieją. Wiemy nawet, jakie prefiksy przyporządkować do trennbare Verben, a jakie do untrennbare Verben.

Tę teorię proponuję Ci przeczytać jeszcze raz po tym, jak już przebijesz się przez kolejne artykuły w tym cyklu. Nie ucz się jeszcze końcówek na pamięć – nad tymi poćwiczymy w kolejnych wpisach. Dużo też nauczysz się w praktyce, po prostu ucząc się słówek. Ale zestawy na Quizlecie i ćwiczenia dostaniesz dopiero w kolejnych wpisach – co za dużo to niezdrowo.

Tymczasem, jeśli czujecie się gotowi, śmiało przechodźcie dalej:

  1. Czasowniki rozdzielnie złożone (trennbare Verben) + zadania
  2. Czasowniki nierozdzielnie złożone (untrennbare Verben) + zadania
  3. Czasowniki rozdzielnie lub nierozdzielnie złożone + zadania (w przygotowaniu)

Bis bald!

Dodaj komentarz