Odmiana czasowników regularnych w języku niemieckim w Präsens + zadania!

Temat może wydawać się kompletnie trywialny, ale nie da się ukryć – na samym początku nauki jest to najtrudniejszy do przeskoczenia dla początkującego element. W języku niemieckim czasowniki podlegają bowiem koniugacji, czyli między innymi odmiany przez osoby. Już samo to czyni niemiecki językiem na początku o wiele trudniejszym chociażby od angielskiego, z czym częściowo wiąże się także niechęć początkujących.

Od razu chciałabym uprzedzić Cię, że w poniższym wpisie zajmę się tylko czasownikami w czasie teraźniejszym (Präsens) i to tymi odmienianymi w miarę regularnie. Czasowniki modalne, albo takie jak haben (mieć) czy sein (być), podlegające po prostu swoim osobnym zasadom, to temat na osobny wpis lub nawet osobne wpisy.

Zasady ogólne

Jak ciężki nie wydaje się ten temat na samym początku, to warto zdać sobie sprawę, że w porównaniu chociażby z polskim niemieckie czasowniki odmieniają się w bardzo regularny i logiczny sposób. Podstawą do poprawnej odmiany jest przyswojenie sobie końcówek związanych z daną osobą, ponieważ podlegają one w najgorszym wypadku niewielkim modyfikacjom, a ich ugruntowana znajomość ułatwi i przyspieszy naukę. Spójrz na poniższą tabelę!


koniugacja czasownika w niemieckim

Na naukę tego typu konstrukcji nie ma rady – musisz po prostu wkuć je na pamięć. Na szczęście są sposoby ułatwiające ten żmudny proces, jak chociażby Quizlet, a jeśli nie jesteś fanem nowoczesnych technologii, to polecam wykonanie fiszek, na których z jednej strony wpisujesz zaimek osobowy, a na drugiej odpowiednia końcówkę i grasz sam ze sobą w Memory.

Niemniej jednak mogę Ci w pewnej kwestii doradzić. Warto zapamiętać, że wir i sie/Sie mają taką końcówkę, na jaką kończy się czasownik w słowniku (zapamiętaj, wykorzystamy to jeszcze w dalszej części wpisu!). Czyli nic się nie uczymy. A ihr i er/sie/es to ta sama końcówka: -t.

Jak już wspomniałam, większość czasowników niemieckich odmienia się zaskakująco regularnie:

  1. Znajdujemy w słowniku czasownik
  2. Odcinamy końcówkę -en, która znajduje się na jego końcu
  3. Do tego, co pozostało po odcięciu (tzw. temat czasownika) doklejamy pasującą do danej osoby końcówkę.

Aby zilustrować to na przykładzie użyję czasownika machen (pl. robić) i połączę go z 1. osobą liczby pojedynczej, ich (ja). Spójrz na poniższy diagram!

koniugacja czasownika
Schemat odmiany regularnej czasownika

O ile powyższy algorytm może wydawać się na początek potwornie długim procesem myślowym, to nie ma czym się martwić – ćwiczenie czyni mistrza (“Übung macht den Meister”), a więc z czasem odmiana czasownika przychodzi zupełnie naturalnie (testowane nie tylko na mnie 😉 ).

Ausnahmen bestätigen die Regel…

…czyli wyjątki potwierdzają regułę. Owszem, czasowniki kończące się na -en to znakomita większość niemieckich czasowników, ale nie będę Cię okłamywać – niektóre wyglądają troszkę inaczej. Co więcej, niektóre kończą się na -en, ale powyższy schemat musi być odrobinkę zmodyfikowany. Poukładam je w grupy tak, aby prościej było zapamiętać, co może się zmienić i co w związku z tym, poprawnie odmieniając czasownik, musisz zmienić Ty.

Czasowniki z końcówką -eln

Tutaj sprawa na pozór nieco się komplikuje, bo przecież sammeln (zbierać) nie kończy się na -en, prawda? Właśnie z tego względu na początku wspomniałam o tym, że ta prosta regułka dotyczy większości czasowników niemieckich. Dlaczego jednak nie ma czym się przejmować?

W tego typu czasownikach należy pamiętać tylko o dwóch rzeczach:

  1. Przy koniugacji odcinamy -n, a nie -en
  2. W przypadku ich “e” zamienia się miejscami z “l”. Czyli: z sammeln robi się ich sammle, z wechseln (zmieniać) stworzymy ich wechsle, a z angeln (wędkować) ich angle.

W pozostałych przypadkach doklejamy zwyczajne końcówki, lub tak jak wspominałam wcześniej – wir i sie/Sie to forma znaleziona w słowniku, a więc wir angeln und sie wechseln.

W praktyce? Porównaj teorię z końcówkami!

  1. ich sammle
  2. du sammelst
  3. er/sie/es sammelt
  4. wir sammeln
  5. ihr sammelt
  6. sie/Sie sammeln
  1. ich angle
  2. du angelst
  3. er/sie/es angelt
  4. wir angeln
  5. ihr angelt
  6. sie/Sie angeln

Czasowniki ”-ẞ”, ”-s”, ”-x”, ”-z”

Wiem, brzmi strasznie. Nie, nie musisz się tego uczyć na pamięć.

Te zagadkowe literki w nagłówku to końcówka tematu czasownika. Jak na pewno pamiętasz, temat powstaje po odcięciu -en. Jako przykład weźmy więc czasownik sitzen (siedzieć). Co będzie tutaj tematem? Tak, masz rację: sitz-.

Ten “sitz” spełnia warunki z nagłówka, bo kończy się na -z. A co się wtedy dzieje? Niemcy wbrew pozorom nie są aż takimi masochistami i nie chcą jeszcze bardziej komplikować swojej już skądinąd mocno skomplikowanej wymowy. Z tego względu w drugiej osobie liczby pojedynczej (du) musisz w takich czasownikach dodać w odmianie jedynie -t.

Popatrz na to czysto logicznie – jak wypowiedzieć końcówkę “-tzst”? Albo czy potrójne “s” nie wyglądałoby trochę dziwnie? Język lubi dobre zarządzanie zasobami 😉 – nie ma po co powtarzać zbyt wielu takich samych elementów. Korzystniej jest się ich pozbyć.

A na konkretnych dwóch przykładach…

  1. ich sitze
  2. du sitzt
  3. er/sie/es sitzt
  4. wir sitzen
  5. ihr sitzt
  6. sie/Sie sitzen

…a teraz hassen (nienawidzić). Jak zapewne dobrze widzisz, tematem jest tutaj “hass-“

  1. ich hasse
  2. du hasst
  3. er/sie/es hasst
  4. wir hassen
  5. ihr hasst
  6. sie/Sie hassen

Czasowniki ”t”, ”-d”, ”-m”, ”-n”

Po raz kolejny Niemcy ułatwili tutaj sobie życie i uprościli wymowę. Spróbuj wymówić “tst” lub “dst”, a zrozumiesz o czym mówię. To samo zresztą tyczy się takich potworków jak “dt” lub “tt” – domyślasz się już, jaka jest kolejna regułka?

Jeśli końcówka tematu czasownika kończy się na którąś z podanych liter, to zawsze tam, gdzie dodajemy –st lub -t (jak zapewne pamiętasz w 2. i 3. osobie liczby pojedynczej oraz w 2. osobie liczby mnogiej), musimy dodać jeszcze “e” w środku, żeby tę końcówkę w ogóle dało się wymówić. Weźmy więc czasownik atmen, oddychać. Prawidłowa odmiana wygląda tak:

  1. ich atme
  2. du atmest
  3. er/sie/es atmet
  4. wir atmen
  5. ihr atmet
  6. sie/Sie atmen

Tak samo reden – mówić, gadać. Temat (“red-“) kończy się na -d. Prawidłowa odmiana wygląda więc tak:

  1. ich rede
  2. du redest
  3. er/sie/es redet
  4. wir reden
  5. ihr redet
  6. sie/Sie reden

No dobrze, ale jak to wszystko spamiętać, pomocy, czy jest na to w ogóle jakiś sposób?

Wielkie podsumowanie czasowników regularnych

Podsumowując, muszę Cię uprzedzić, że pewnie gdzieś ktoś Ci powie, że powyższe czasowniki nie są regularne, bo gdzieś musisz dodać “e”, albo opuścić “s”. Ja uważam, że są regularne, bo te różnice w końcówkach wynikają po prostu z tego, że językiem jednak się mówi, więc w sumie fajnie byłoby, jakby dało się to wymówić 😉 Ktoś inny może powiedzieć, że to są czasowniki mocne. To jest dla Ciebie na etapie nauki jak najmniej istotne – masz wiedzieć, jak odmienić czasownik i tyle.

Z bardziej naukowych powodów (ten akapit możesz sobie odpuścić), chociażby Helbig/Buscha wspominają o czasownikach regularnych i nieregularnych na zasadzie tego, jak od danego czasownika buduje się czas przeszły. Co nie ma w skrócie mówiąc zbyt wiele wspólnego z tym, jak odmieniają się w czasie teraźniejszym.

Musisz jednak pamiętać, że są także czasowniki, które w czasie teraźniejszym odmieniają się zupełnie od czapy! Czyli na przykład haben i sein, a na wiele innych trzeba będzie poświęcić osobny wpis.

Podsumowanie podsumowania

Odmieniając czasownik w czasie teraźniejszym:

  1. Upewnijcie się, czy kończy się na -en lub –ern, a nie na -eln, a jeśli kończy się na -eln, to wiecie, co z nim robić 😉
  2. Sprawdź, na jaką literkę kończy się temat, albo jeszcze lepiej: sprawdź, czy na chłopski rozum da się wymówić całość po doklejeniu końcówki. Przypatrz się temu tam, gdzie dorzucasz -t lub -st!

Tak, to właśnie tych dwóch zdań potrzebujesz do pięknej, regularnej odmiany czasowników niemieckich w czasie teraźniejszym. Nie mniej, nie więcej, tylko te dwa zdania. I oczywiście uprzednio przeczytać (ze zrozumieniem) powyższy wpis.

Biegłość przyjdzie z czasem – pamiętaj! Tak więc rób ćwiczenia, pisz pamiętnik, korzystaj z języka jak najwięcej, a z czasem będziesz operowała tą wiedzą automatycznie!

Quizlet, zadania i ćwiczenia

Tradycyjnie jak w prawie każdym wpisie, zapraszam do zestawu na Quizlecie, gdzie znajdziecie poszczególne osoby z dopasowanymi do nich końcówkami odmiany. Tak samo zachęcam do pogrania w trzy małe ćwiczonka poniżej.

Do następnego!

1 Komentarz

Dodaj komentarz